TỪ NHỮNG MỤN NƯỚC NHỎ ĐẾN BIẾN CHỨNG THẦN KINH DO ZONA

Nhiều người chủ quan với các bóng nước ngoài da do zona và tự điều trị tại nhà. Nếu chậm thăm khám, virus varicella-zoster (VZV) có thể gây tổn thương thần kinh, tổn thương mắt, thậm chí viêm màng não và viêm não tủy. Mới đây, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á đã tiếp nhận 2 trường hợp zona có biến chứng ở mắt và hệ thần kinh trung ương. Đây cũng là lời cảnh báo người dân không nên chủ quan hay tự ý điều trị khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ zona.

Nhiều ngày chịu đau rát, người bệnh mới biết mắc zona

Bà R, 72 tuổi, xuất hiện các bóng nước vùng mặt kèm sốt nhẹ. Nghĩ chỉ là bệnh ngoài da thông thường, bà tự đắp lá và điều trị tại nhà. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện mà ngày càng nặng hơn: vùng mặt sưng phù, sụp mí khiến bà không nhìn rõ. 

Bốn ngày sau, gia đình đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á. Qua thăm khám, các bác sĩ xác định người bệnh mắc zona vùng mặt có biến chứng. Kết quả khám chuyên khoa mắt ghi nhận viêm giác mạc – biểu hiện của zona mắt, thể bệnh có nguy cơ để lại di chứng thị lực nếu điều trị muộn. Trong quá trình nằm viện, người bệnh còn xuất hiện bí tiểu và căng bàng quang, phải đặt sonde tiểu.

Với phác đồ điều trị tích cực tại Khoa Nội Tổng Quát, sau 5 ngày tình trạng của người bệnh cải thiện rõ rệt: mắt giảm sưng, có thể mở mắt và nhìn rõ hơn. Người bệnh cũng được rút sonde tiểu thành công và được xuất viện.

Zona không chỉ gây biến chứng nghiêm trọng ở người lớn tuổi mà còn có thể xảy ra ở người trẻ. Đó là trường hợp của người bệnh L, 45 tuổi, ngụ xã Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh – độ tuổi chưa thuộc nhóm nguy cơ cao.

Chị L nhập viện tại Xuyên Á sau 5 ngày xuất hiện các triệu chứng ớn lạnh, đau đầu, nôn ói, đau nhức vùng mông, tê tay chân và cảm giác dị cảm. Trước đó chị đã đi khám tại nhiều cơ sở y tế và sử dụng thuốc nhưng tình trạng không thuyên giảm.

Khi đến Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, người bệnh có đau vùng thắt lưng và xuất hiện các bóng nước ở vùng lưng. Các bác sĩ tiến hành chọc dò dịch não tủy. Kết quả cho thấy hình ảnh viêm màng não với dịch não tủy bất thường. Xét nghiệm dịch não tủy tìm căn nguyên xác định viêm não tủy do virus varicella-zoster – tác nhân gây bệnh zona.

Phim MRI vị trí viêm não tuỷ do zona

Sau quá trình điều trị tích cực, sức khỏe người bệnh hiện đã dần ổn định.

Virus thủy đậu – zona có thể “nằm im” nhiều năm trong cơ thể

Theo BS.CKI Văn Thị Xuân Quỳnh – Phó trưởng khoa Nội Tổng Quát BVĐK Xuyên Á, zona (dân gian gọi là giời leo, nhiều người quen gọi là “zona thần kinh”) do virus varicella-zoster gây ra – cũng chính là loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh cảm giác (hạch rễ lưng và hạch thần kinh sọ), và có thể tái hoạt động khi miễn dịch qua trung gian tế bào suy giảm – do tuổi tác, do bệnh lý hoặc do thuốc.

Vết zona

Bệnh không chỉ gây tổn thương da mà còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh và nhiều cơ quan quan trọng, dẫn tới hàng loạt biến chứng nguy hiểm như:

• Đau thần kinh sau zona: đau kéo dài từ 3 tháng trở lên sau khi ban đã lành, có thể dai dẳng nhiều năm; nguy cơ tăng rõ theo tuổi.
• Tổn thương thần kinh ngoại biên gây đau, tê bì hoặc yếu cơ.
• Zona mắt với viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp; hiếm hơn là viêm thần kinh thị giác – có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa.
• Hội chứng Ramsay Hunt: tổn thương thần kinh mặt và thần kinh tiền đình – ốc tai gây liệt mặt, chóng mặt, ù tai, giảm thính lực.
• Zona vùng cùng cụt có thể gây bí tiểu do rối loạn chức năng bàng quang.
• Nặng hơn có thể gây viêm màng não, viêm não tủy, đe dọa tính mạng.

Dấu hiệu điển hình của zona thường bắt đầu bằng cảm giác đau rát, châm chích hoặc nóng bỏng trên một vùng da nhất định, thường chỉ ở một bên cơ thể và không vượt qua đường giữa. Sau đó xuất hiện các mảng đỏ rồi nhanh chóng hình thành những cụm bóng nước. Một số trường hợp kèm theo đau đầu, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức vùng mặt hoặc quanh mắt, đỏ mắt, sưng mắt, nhìn mờ.

Riêng với zona vùng mặt: bóng nước xuất hiện ở chóp mũi hoặc cánh mũi (dấu hiệu Hutchinson) là chỉ điểm nguy cơ cao tổn thương mắt, cần được khám chuyên khoa mắt ngay.

Thời điểm vàng để điều trị: trong vòng 72 giờ

Thuốc kháng virus có hiệu quả cao nhất khi được dùng trong vòng 72 giờ (3 ngày) kể từ khi xuất hiện ban. Điều trị sớm giúp tổn thương da lành nhanh hơn, giảm mức độ đau trong giai đoạn cấp và giảm nguy cơ đau thần kinh sau zona.

Sau mốc 72 giờ vẫn nên cân nhắc dùng kháng virus nếu còn xuất hiện bóng nước mới, hoặc khi zona ở vùng mặt và quanh mắt, có biến chứng thần kinh, hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch. Nói cách khác, đến muộn không có nghĩa là hết cơ hội điều trị – nhưng càng sớm thì kết quả càng tốt.

Bác sĩ khuyến cáo người dân không nên tự ý bôi thuốc, đắp lá hay điều trị tại nhà khi xuất hiện các bóng nước nghi ngờ zona. Việc đắp lá lên vùng bóng nước dễ gây bội nhiễm vi khuẩn, viêm mô tế bào và để lại sẹo, đồng thời làm chậm chẩn đoán. Chậm trễ điều trị có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh vĩnh viễn, đặc biệt khi zona xuất hiện ở vùng mặt và quanh mắt.

Zona có lây không?

Zona không lây từ người này sang người khác dưới dạng bệnh zona. Tuy nhiên, dịch trong bóng nước có chứa virus varicella-zoster và có thể lây cho người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin thủy đậu – những người này sẽ mắc thủy đậu, chứ không phải zona.

Vì vậy, trong thời gian bóng nước chưa đóng mài, người bệnh nên che kín vùng tổn thương, không gãi hay làm vỡ bóng nước, rửa tay thường xuyên, không dùng chung khăn và quần áo, đồng thời tránh tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch.

Ai dễ mắc zona?

Zona chỉ xảy ra ở người đã từng nhiễm virus varicella-zoster – tức đã mắc thủy đậu hoặc đã tiêm vắc xin thủy đậu. Đây là điều kiện tiên quyết của bệnh, không phải là một yếu tố nguy cơ. Trên nền đó, nguy cơ mắc bệnh và mắc bệnh nặng tăng lên ở các nhóm:

• Người từ 50 tuổi trở lên, nguy cơ tăng dần theo tuổi.
• Người suy giảm miễn dịch: nhiễm HIV, ghép tạng, bệnh máu ác tính.
• Người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tự miễn.
• Người đang dùng corticosteroid kéo dài hoặc thuốc ức chế miễn dịch.
• Người bệnh ung thư đang điều trị hóa trị hoặc xạ trị.

Ở những nhóm này, virus dễ tái hoạt động và gây bệnh nặng hơn so với người khỏe mạnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau rát da, nổi ban đỏ hoặc bóng nước bất thường, người dân cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị sớm, tránh những hậu quả đáng tiếc.

Chủ động tiêm vắc xin để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng

Vắc xin zona tái tổ hợp (Shingrix) đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành tại Việt Nam từ ngày 15/5/2024. Đây là vắc xin bất hoạt, nên có thể sử dụng cho cả người suy giảm miễn dịch – khác với vắc xin sống giảm độc lực thế hệ trước.

Đối tượng được chỉ định tiêm:

• Người từ 50 tuổi trở lên có hệ miễn dịch bình thường.
• Người từ 18 tuổi trở lên bị suy giảm hoặc ức chế miễn dịch do bệnh lý hoặc do liệu pháp điều trị (hóa trị, xạ trị, thuốc ức chế miễn dịch).

Lịch tiêm gồm 2 liều, cách nhau 2 – 6 tháng; riêng người suy giảm miễn dịch có thể tiêm liều thứ hai sau 1 – 2 tháng. Người đã từng mắc zona vẫn nên tiêm để giảm nguy cơ tái phát.

Lưu ý: tiêm vắc xin làm giảm đáng kể nguy cơ mắc zona và nguy cơ đau thần kinh sau zona, nhưng không thay thế việc đi khám sớm khi đã có triệu chứng. Người dân nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn thời điểm và loại vắc xin phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Để được tư vấn và đặt lịch khám các bệnh lý tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, quý khách có thể liên hệ:

Facebook: BVXA – Bệnh Viện Đa Khoa Xuyên Á Tây Ninh

–