ĐỘT QUỴ NHỒI MÁU NÃO Ở THANH THIẾU NIÊN – MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐỘT QUỴ VÀ BÉO PHÌ

Khi nhắc đến đột quỵ, nhiều người thường nghĩ đây là căn bệnh của người cao tuổi. Tuy nhiên, trường hợp một nam thanh niên mới 18 tuổi, nặng 85kg bị nhồi máu não diện rộng vừa được tiếp nhận tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại: đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa và béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ không thể xem nhẹ.

Đột quỵ ở tuổi 18 – béo phì là yếu tố nguy cơ đáng lưu ý

Bệnh nhân T.H.M (18 tuổi, TP.HCM) nhập viện trong tình trạng lơ mơ, liệt hoàn toàn nửa người bên phải và mất khả năng nói. Khi đến bệnh viện, huyết áp của bệnh nhân ở mức rất cao, 200/100 mmHg.

Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) não xác định bệnh nhân bị nhồi máu não diện rộng bán cầu não trái – theo dõi tắc động mạch cảnh trong trái – Hẹp nặng động mạch não giữa trái (TOF 3D).

Phim MRI ca bệnh nhồi máu não ở thanh niên 18 tuổi

Phim MRI vùng nhồi máu não

Đây là một trường hợp đặc biệt bởi bệnh nhân còn rất trẻ, chỉ mới 18 tuổi. Điều đáng chú ý là bệnh nhân có cân nặng lên tới 85kg, thuộc nhóm thừa cân béo phì. 

Theo BS. Nguyễn Huỳnh Thanh – Khoa Nội Thần Kinh Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, ở độ tuổi bệnh nhân M, cân nặng như trên là một dấu hiệu lâm sàng rất đáng lưu tâm và có thể được xem là yếu tố nguy cơ đột quỵ gián tiếp nhưng mạnh mẽ.

Vì sao béo phì có thể dẫn đến đột quỵ?

Béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình hoặc gây khó khăn trong vận động, đây còn là tình trạng bệnh lý có khả năng tác động sâu sắc đến toàn bộ hệ tim mạch và mạch máu não.

Khi cơ thể tích tụ quá nhiều mô mỡ (đặc biệt là mỡ nội tạng), các phản ứng viêm hệ thống sẽ được kích hoạt làm tổn thương lớp nội mạc (lớp lót bên trong) của mạch máu. Một khi lớp nội mạc bị tổn thương, cholesterol dễ dàng bám vào thành mạch và hình thành các mảng xơ vữa. Theo thời gian, những mảng xơ vữa này có thể nứt vỡ, nó sẽ kích hoạt quá trình hình thành cục máu đông. Nếu cục máu đông di chuyển và làm tắc mạch máu não, hậu quả sẽ là đột quỵ nhồi máu não.

Nói cách khác, béo phì không trực tiếp gây đột quỵ nhưng tạo ra môi trường thuận lợi để các tổn thương mạch máu và huyết khối xuất hiện.

Các bác sĩ chuyên khoa Nội Thần Kinh cho biết, béo phì là gốc rễ thúc đẩy hội chứng chuyển hóa, làm xuất hiện đồng thời các “sát thủ thầm lặng” đối với mạch máu não khiến gia tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ:

• Tăng huyết áp

Khi trọng lượng cơ thể tăng lên, tim phải làm việc nhiều hơn để cung cấp máu cho toàn bộ cơ thể. Đồng thời, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích khiến mạch máu co lại. Hệ quả là huyết áp tăng cao kéo dài, tạo áp lực liên tục lên thành mạch não. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, cả nhồi máu não lẫn xuất huyết não.

Trường hợp bệnh nhân 18 tuổi nói trên nhập viện với huyết áp 200/100 mmHg là minh chứng rõ ràng cho mức độ nguy hiểm của tình trạng này.

• Đái tháo đường tuýp 2

Béo phì gây kháng insulin nghiêm trọng. Khi cơ thể không còn đáp ứng hiệu quả với insulin, đường huyết sẽ tăng cao kéo dài. Lượng đường dư thừa trong máu làm suy yếu các mạch máu nhỏ trong não, khiến thành mạch dày lên, xơ cứng, dễ tắc nghẽn hơn, từ đó làm gia tăng nguy cơ đột quỵ.

• Ngưng thở khi ngủ – (Obstructive Sleep Apnea – OSA): Lớp mỡ dày ở vùng cổ chèn ép đường thở khi ngủ gây ra các nhịp ngưng thở, làm giảm nồng độ oxy máu đột ngột, tăng áp lực nội sọ và kích hoạt các cơn rối loạn nhịp tim (như rung nhĩ), tạo cục máu đông di chuyển lên não – một nguyên nhân quan trọng dẫn đến hình thành cục máu đông và đột quỵ.

Điều đáng lo ngại là những tổn thương mạch máu có thể âm thầm xuất hiện từ rất sớm nhưng không gây triệu chứng rõ rệt. Nhiều người trẻ hoàn toàn không biết mình đang bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay kháng insulin cho đến khi xảy ra biến cố nghiêm trọng.

Giữ cân nặng hợp lý để bảo vệ sức khỏe

Theo khuyến cáo của bác sĩ Nguyễn Huỳnh Thanh, việc kiểm soát cân nặng không nên chỉ dựa vào con số trên bàn cân mà cần đánh giá toàn diện thành phần cơ thể và nguy cơ chuyển hóa.

Một trong những chỉ số đơn giản nhưng hữu ích là vòng eo. Đối với người châu Á, vòng eo nên duy trì dưới 90cm ở nam và dưới 80cm ở nữ. Vòng eo càng lớn, lượng mỡ nội tạng càng nhiều và nguy cơ tổn thương mạch máu càng cao.

Thay vì áp dụng các phương pháp giảm cân cấp tốc, người dân nên hướng tới mục tiêu giảm mỡ và duy trì khối lượng cơ bắp thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý và vận động thường xuyên.

Các chuyên gia gợi ý công thức “150 và 5” để bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ:

• Duy trì tối thiểu 150 phút vận động thể lực cường độ trung bình mỗi tuần như: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc chơi thể thao. Việc này giúp tăng độ nhạy insulin, hạ huyết áp tự nhiên và tăng HDL-C (cholesterol tốt) để dọn dẹp các mảng xơ vữa trong lòng mạch.
• Cố gắng ăn đủ rau củ và trái cây mỗi ngày (tương đương khoảng 400g cho người trưởng thành – theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới WHO). Hạn chế tối đa các loại carbohydrate tinh chế (nước ngọt, trà sữa, đồ ăn nhanh, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ chuyển hóa).

Người trẻ, đặc biệt là những người thừa cân hoặc béo phì, cần chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ: 

• Tầm soát huyết áp định kỳ: Hãy kiểm tra huyết áp ít nhất 1-2 lần mỗi năm, ngay cả khi không có triệu chứng gì. Tăng huyết áp ở người trẻ thường không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt cho đến khi gây ra biến cố.
• Xét nghiệm máu cơ bản: Những người có cân nặng vượt chuẩn nên đi xét nghiệm bộ mỡ máu và đường huyết đói từ sớm để phát hiện và xử lý kịp thời tình trạng kháng insulin hoặc rối loạn chuyển hóa.

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa, thời gian càng kéo dài thì nguy cơ tử vong và tàn phế càng cao. Người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST:

• F (Face): Méo miệng, lệch mặt.
• A (Arm): Yếu hoặc liệt tay chân một bên cơ thể.
• S (Speech): Nói khó, nói ngọng hoặc không nói được.
• T (Time): Gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức.

Trường hợp nam thanh niên M (18 tuổi, nặng 85kg) bị nhồi máu não là lời cảnh báo rằng đột quỵ không còn là căn bệnh chỉ gặp ở người lớn tuổi. Trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân béo phì ngày càng gia tăng, việc duy trì cân nặng hợp lý, xây dựng lối sống lành mạnh và tầm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe mạch máu não, ngay từ khi còn trẻ.

Để được tư vấn và đặt lịch khám các bệnh lý tại Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, quý khách có thể liên hệ:

Facebook: BVXA – Bệnh Viện Đa Khoa Xuyên Á Tây Ninh

–